ZESPÓŁ OCHRONY LASU W OLSZTYNIE

ul. Marii Zientary – Malewskiej 51/53, 10-309 Olsztyn

tel. (089) 532 73 14

e-mail: zololsztyn@lasy.gov.pl

http://www.zololsztyn.lasy.gov.pl

R E F E R AT

KIEROWNIKA ZESPOŁU OCHRONY LASU w OLSZTYNIE

Na Posiedzenie KZP

Nadleśnictwa Hajnówka

Białowieża, 9 grudnia 2019

Zespół Ochrony Lasu w Olsztynie przedkłada informacje na posiedzenie KZP, dotyczące występowania w latach 2009–2018 w Nadleśnictwie Hajnówka:

szkodników owadzich,

chorób grzybowych,

szkód powodowanych przez zwierzynę,

szkód spowodowanych przez emisje przemysłowe, czynniki klimatyczne, zakłócenia stosunków wodnych,

innych uszkodzeń,

oraz kierunki działań dotyczących ochrony lasu i oceny zagrożenia.

Nadleśnictwo ewidencjonuje, m.in. poprzez form. 3, 4, karty sygnalizacyjne IOL wszelkie inne zjawiska szkodotwórcze, zarówno powodowane przez przyrodę ożywioną jak
i nieożywioną, które występują w lesie, a przede wszystkim mają wpływ na stanu lasu.

Poniżej ZOL przedstawia informacje (od 2009 roku) o występowaniu, zagrożeniu
i ewentualnych skutkach występowania znaczących dla lasu szkodników owadzich, chorób grzybowych i innych czynników mających wpływ na stan lasu.

I. Szkodniki owadzie (wg kart meldunkowych)

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Opiętki	2012	0,10	-
2013	1,35	1,35
2014	30,41	-
2.	Jesionowce	2009	137,00	51,00
2010	5,00	5,00
2011	5,00	5,00
2012	0,20	-

II. Szkodniki upraw i szkółek

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Chrabąszczowate (pędraki)	2018	0,01	-

III. Choroby lasu powodowane przez grzyby pasożytnicze

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Opieńkowa zgnilizna korzeni	2009	-	58,00
2010	-	58,00
2011	-	292,00
2018	-	49,40
2.	Huba korzeni	2009	-	155,00
2010	-	161,00
2012	-	100,00
2014	-	100,00
2015	-	100,00
2016	-	94,37
2017	-	55,67
2018	-	53,47
3.	Drzewa zahubione iglaste	2010	-	15,00
2011	-	357,00
2012	-	145,00
2014	-	197,12
2015	-	159,00
2016	-	165,23
2017	-	98,31
2018	-	97,81
4.	Drzewa zahubione liściaste	2010	-	191,00
2011	-	400,00
2012	-	66,00
2013	-	15,02
2014	-	178,74
2015	-	242,11
2016	-	120,61
2017	-	158,06
2018	-	178,45
5.	Zamieranie pędów sosny	2018	0,20	-
6.	Mączniak dębu	2015	15,50	-
2017	2,24	-
2018	2,13	-
7.	Huba sosny	2014	-	43,84
2016	-	34,34
2017	-	25,06
2018	-	25,06
8.	Czyreń ogniowy	2018	-	13,56

IV. Zamieranie drzewostanów

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Zamieranie jesionu	2009	-	602,00
2010	-	193,00
2011	-	327,00
2012	-	166,00
2013	-	7,07
2014	-	180,95
2015	-	0,35
2016	2,64	118,54
2017	-	90,98
2018	-	120,15
2.	Zamieranie dębu	2009	-	1090,00
2010	-	674,00
2011	-	750,00
2012	-	399,00
2014	-	346,14
2015	-	56,95
2016	17,56	123,30
2017	-	154,14
2018	-	159,91
3.	Zamieranie olszy	2009	-	200,00
2010	-	115,00
2011	-	90,00
2012	-	6,00
2016	-	10,19
2017	-	5,88
2018	-	0,65
4.	Zamieranie brzozy	2009	-	49,00
2012	-	88,00
2014	-	49,60
2015	-	4,50
2016	-	5,40
5.	Zamieranie innych gatunków	2014	-	35,31

V. Szkody ze strony zwierzyny

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie/ Zabezpieczanie
1.	Jeleniowate (jeleń, daniel, sarna)	2012	263,59	113,41
2013	207,58	-
2014	172,56	101,73
2015	163,63	132,85
2016	181,46	121,46
2017	158,53	143,99
2018	80,06	93,43
2.	Żubr	2012	152,04	-
2013	169,54	-
2014	179,84	-
2015	110,05	-
2016	113,90	-
2017	88,22	-
2018	56,56	-
3.	Łoś	2012	20,39	-
2013	24,99	-
2014	15,15	-
2015	18,31	-
2016	19,00	-
2017	2,73	-
2018	3,56	-
4.	Dzik	2012	7,29	-
2013	4,23	-
2014	2,19	-

VI. Szkody od wiatru

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2010	-	50,00
2011	-	143,00
2012	-	61,00
2017	-	177,24

VII. Szkody powodowane przez bobry

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
Występowanie	Zwalczanie
2009	136,00	-
2010	129,00	-
2011	289,00	-
2016	5,17	-

VIII. Szkody powodowane przez gryzonie

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
Występowanie	Zwalczanie
2016	5,80	-

IX. Podtopienia i zalania

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2009	-	11,00
2010	-	76,00
2011	-	17,00
2012	-	87,93
2013	-	13,83
2014	-	93,94
2016	-	136,00
2017	-	131,54

X. Zakłócenia stosunków wodnych – obniżenie poziomu wód gruntowych

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2009	-	800,00
2011	-	460,00
2014	-	58,26
2018	-	52,26

XI. Szkodniki wtórne

Ilość pozyskanego posuszu iglastego i wywrotów iglastych ogółem wynosi:

Ilość pozyskanego posuszu świerkowego ogółem wynosi:

XII. Wnioski:

Nadleśnictwo terminowo wywiązuje się ze wszystkich kontroli zagrożeń, do których wykonywania zobowiązują zapisy w IOL.

Nadleśnictwo nie jest położone w strefie stałych ognisk gradacyjnych szkodników pierwotnych sosny, a zatem nie jest bezpośrednio narażone na wystąpienie gradacji oraz szkody ze strony foliofagów sosny.

Dotychczas prowadzony sposób kontroli zagrożeń nie koliduje w żadnym zakresie czy stopniu z obszarami NATURA 2000 i nie ma negatywnego wpływu na środowisko.

Ilość wydzielającego się i pozostającego w lesie zasiedlonego posuszu świerkowego pozwala stwierdzić, że w drzewostanach Nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka jest gradacja korników świerka.

W pierwszej kolejności, przez cały okres zimowy należy usuwać wszystkie drzewa zasiedlone pod korą, w których obecnie zimują chrząszcze, larwy, a nawet jaja korników świerka.

W celu rozrzedzenia populacji korników świerka należy wystawić pułapki feromonowe do 15 kwietnia we wszystkich gniazdach kornikowych.

Tylko terminowe usuwanie drzew zasiedlonych z lasu (tzn. gdy pod korą są jeszcze larwy) przyczyni się do znacznego wyhamowania gradacji. Takie postępowanie należy utrzymywać przez cały rok oraz lata następne.

Determinacja i stanowcze działanie ma na celu przede wszystkim zastopowanie dalszego gradacyjnego rozwoju korników świerka i zahamowanie tak gwałtownego rozpadu drzewostanów oraz powstrzymanie już nie gradacji, ale w wielu przypadkach degeneracji siedlisk leśnych.

W Nadleśnictwie narasta ilość drzew sosnowych zasiedlonych przez przypłaszczka granatka, kornika ostrozębnego, sześciozębnego, cetyńce i kózkowate. Zjawisko głównie występuje w drzewostanach sosnowych na gruntach porolnych w III i starszych klasach wieku.

Również obserwuje się zasiedlanie sosny przez przypłaszczka granatka w drzewostanach sosnowo – świerkowych powyżej 100 lat, w wyniku gwałtownego wydzielania się świerka, czego efektem są zmiany warunków świetlnych i temperaturowych. Powyższe warunki sprzyjają zasiedlaniu drzew przez kolejne szkodniki wtórne.

Ze względu na duży udział sosny i obserwowane zjawisko osłabienia drzewostanów sosnowych na skutek suszy, drzewostany Nadleśnictwa są zagrożone ze strony kornika ostrozębnego.

Skutecznym działaniem ograniczającym dalsze rozprzestrzenianie się kornika ostrozębnego jest usuwanie drzew zasiedlonych i drzew bezpośrednio przyległych oraz palenie bądź zrębkowanie pozostałości poeksploatacyjnych (zasiedlonych wierzchołków
i gałęzi), w których to kornik pozostaje na przezimowanie.

Ze względu na warunki pogodowe panujące w ostatnich latach można spodziewać
się wzrostu zagrożenia ze strony pozostałych szkodników wtórnych: kózkowatych (ścigi, rębacze, tycze, żerdzianki) oraz innych korników, a także opiętków, rozwiertków oraz wyrynnika w drzewostanach dębowych i z jego udziałem.

W drzewostanach starszych klas wieku należy pozostawiać drzewa dziuplaste. Zdaniem ZOL należy unikać „celowego” pozostawiania zasiedlonego świerka jako posuszu. Należy pozostawiać tylko posusz tzw. „jałowy” – czyli opuszczony przez szkodniki wtórne.

Kontynuacja kontroli i monitoringu, przede wszystkim będzie opierać się na obserwacjach, kontroli, analizie i ocenie stopnia zagrożenia:

szkodników pierwotnych sosny, łącznie z brudnicą mniszką,

szkodników wtórnych, głównie korników świerka,

zapędraczenia gleby,

ewentualnie innych owadów, które mogą przyczyniać się do powstawania szkód lub zagrozić utrzymaniu trwałości lasu.

Ponadto ZOL prosi:

uwzględnić w kronice operatu panującą na początku pierwszej dekady lat dwutysięcznych oraz w 2014, 2015, 2016 i 2018 roku suszę, bezśnieżną ciepłą zimę i obniżenie poziomu wód gruntowych, a w 2017 roku wysokie opady, co w konsekwencji miało i będzie mieć istotny wpływ na stan sanitarny i zdrowotny drzewostanów w latach następnych,

Nanieść na mapy ochrony lasu drzewostany, w których wystąpiły znaczące szkody ze strony zwierzyny.

Ryc. 1. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2019 roku w punktach monitoringu rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwach: Białowieża, Browsk, Hajnówka

Ryc. 2. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w roku 2018 w punktach monitoringu

rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwach: Białowieża, Browsk, Hajnówka

Ryc. 3. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2019 roku w punktach monitoringu
rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Hajnówka

Ryc. 4. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2018 roku w punktach monitoringu
rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Hajnówka