ZESPÓŁ OCHRONY LASU W OLSZTYNIE

ul. Marii Zientary – Malewskiej 51/53, 10-309 Olsztyn

tel. (089) 532 73 14

e-mail: zololsztyn@lasy.gov.pl

http://www.zololsztyn.lasy.gov.pl

R E F E R AT

KIEROWNIKA ZESPOŁU OCHRONY LASU w OLSZTYNIE

Na Posiedzenie KZP

Nadleśnictwa Białowieża

Białowieża, 9 grudnia 2019 r.

Zespół Ochrony Lasu w Olsztynie przedkłada informacje na posiedzenie KZP, dotyczące występowania w latach 2009–2018 w Nadleśnictwie Białowieża:

szkodników owadzich,

chorób grzybowych,

szkód powodowanych przez zwierzynę,

szkód spowodowanych przez emisje przemysłowe, czynniki klimatyczne, zakłócenia stosunków wodnych,

innych uszkodzeń,

oraz kierunki działań dotyczących ochrony lasu i oceny zagrożenia.

Nadleśnictwo ewidencjonuje, m.in. poprzez form. 3, 4, karty sygnalizacyjne IOL wszelkie inne zjawiska szkodotwórcze, zarówno powodowane przez przyrodę ożywioną jak
i nieożywioną, które występują w lesie, a przede wszystkim mają wpływ na stanu lasu.

Poniżej ZOL przedstawia informacje (od 2009 roku) o występowaniu, zagrożeniu
i ewentualnych skutkach występowania znaczących dla lasu szkodników owadzich, chorób grzybowych i innych czynników mających wpływ na stan lasu.

I. Szkodniki owadzie (wg kart meldunkowych)

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Brudnica mniszka	2012	398,60*	-
*zagrożenie wykazane na podstawie oceny defoliacji

II. Szkodniki upraw i szkółek

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Szeliniaki	2009	15,77	15,77
2012	2,97	-
2.	Smolik znaczony	2011	0,8	-

III. Choroby lasu powodowane przez grzyby pasożytnicze

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Opieńkowa zgnilizna korzeni	2009	-	1200,00*
2010	40,00	740,00*
2011	-	880,00*
2012	2,00	170,00*
2014	3,35	292,91*
2015	1,28	217,77
2016	-	191,03
2.	Huba korzeni	2009	25,00	375,00*
2010	35,00	735,00*
2011	-	410,00*
2016	-	6,18
3.	Drzewa zahubione iglaste	2009	-	883,00*
2010	-	570,00*
2011	-	580,00*
2012	-	460,00*
2014	-	229,85
4.	Drzewa zahubione liściaste	2009	-	1566,60*
2010	-	1016,60*
2011	-	547
2012	-	320,00*
2014	-	49,49
5.	Mączniak dębu	2009	103,00	40,00
2010	39,00	-
2011	36,6	-
2012	3,00	-
2014	1,24	-
2015	0,91	-
6.	Zamieranie pędów sosny	2011	0,22	-
7.	Huba sosny	2009	-	116,00*
8.	Czyreń ogniowy	2011	-	50,00*
*powierzchnia niezredukowana

IV. Zamieranie drzewostanów

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Zamieranie jesionu	2009	-	717,80*
2010	-	220,40*
2011	50,00	1634,20*
2012	-	440,00*
2014	-	256,83
2015	-	14,30
2.	Zamieranie dębu	2009	-	3781,00*
2010	-	1969,50*
2011	20,00	1611,48*
2012	-	590,00*
2014	-	256,77
2015	-	425,27
3.	Zamieranie olszy	2009	-	713,50*
2010	-	232,50*
2011	-	40,00
2012	-	40,00
2014	-	68,08
2015	-	24,01
4.	Holenderska choroba wiązów	2009	-	0,15
2010	-	0,15
2012	-	0,30
*powierzchnia niezredukowana

V. Szkody ze strony zwierzyny

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie/ Zabezpieczanie
1.	Jeleniowate (jeleń, daniel, sarna)	2012	19,45	-
2013	10,05	-
2014	19,17	2,05
2015	13,47	5,62
2016	10,77	5,63
2017	9,58	5,72
2018	10,85	-
2.	Żubr	2012	87,34	0,30
2013	93,96	-
2014	76,63	-
2015	77,91	-
2016	39,20	-
2017	31,78	-
2018	26,00	-
3.	Łoś	2012	13,62	-
2013	6,07	-
2014	5,36	-
2015	4,09	-
2016	1,67	-
2017	1,90	-
2018	1,15

VI. Szkody od wiatru

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2009	20,00	1119,90
2010	60,00	200,00
2011	40,00	100,00
2012	-	202,00

VII. Podtopienia i zalania

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2014	-	4,51
2015	-	4,51

Powstałe szkody w drzewostanie to przede wszystkim powierzchniowe zamieranie drzew wskutek zalania części powierzchni leśnych, a także straty ekonomiczne, ponieważ zamarłych drzew nie pozyskuje się.

VIII. Szkodniki wtórne

Ilość pozyskanego posuszu iglastego i wywrotów iglastych ogółem wynosi:

Ilość pozyskanego posuszu świerkowego ogółem wynosi:

IX. Wnioski:

Nadleśnictwo terminowo wywiązuje się ze wszystkich kontroli zagrożeń, do których wykonywania zobowiązują zapisy w IOL.

Nadleśnictwo nie jest położone w strefie stałych ognisk gradacyjnych szkodników pierwotnych sosny, a zatem nie jest bezpośrednio narażone na wystąpienie gradacji oraz szkody ze strony foliofagów sosny.

Dotychczas prowadzony sposób kontroli zagrożeń nie koliduje w żadnym zakresie czy stopniu z obszarami NATURA 2000 i nie ma negatywnego wpływu na środowisko.

Ilość wydzielającego się i pozostającego w lesie zasiedlonego posuszu świerkowego pozwala stwierdzić, że w drzewostanach Nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka jest gradacja korników świerka.

W pierwszej kolejności, przez cały okres zimowy należy usuwać wszystkie drzewa zasiedlone pod korą, w których obecnie zimują chrząszcze, larwy, a nawet jaja korników świerka.

W celu rozrzedzenia populacji korników świerka należy wystawić pułapki feromonowe do 15 kwietnia we wszystkich gniazdach kornikowych.

Tylko terminowe usuwanie drzew zasiedlonych z lasu (tzn. gdy pod korą są jeszcze larwy) przyczyni się do znacznego wyhamowania gradacji. Takie postępowanie należy utrzymywać przez cały rok oraz lata następne.

Determinacja i stanowcze działanie ma na celu przede wszystkim zastopowanie dalszego gradacyjnego rozwoju korników świerka i zahamowanie tak gwałtownego rozpadu drzewostanów oraz powstrzymanie już nie gradacji, ale w wielu przypadkach degeneracji siedlisk leśnych.

W Nadleśnictwie narasta ilość drzew sosnowych zasiedlonych przez przypłaszczka granatka, kornika ostrozębnego, sześciozębnego, cetyńce i kózkowate. Zjawisko głównie występuje w drzewostanach sosnowych na gruntach porolnych w III i starszych klasach wieku.

Również obserwuje się zasiedlanie sosny przez przypłaszczka granatka w drzewostanach sosnowo – świerkowych powyżej 100 lat, w wyniku gwałtownego wydzielania się świerka, czego efektem są zmiany warunków świetlnych i temperaturowych. Powyższe warunki sprzyjają zasiedlaniu drzew przez kolejne szkodniki wtórne.

Ze względu na duży udział sosny i obserwowane zjawisko osłabienia drzewostanów sosnowych na skutek suszy, drzewostany Nadleśnictwa są zagrożone ze strony kornika ostrozębnego.

Skutecznym działaniem ograniczającym dalsze rozprzestrzenianie się kornika ostrozębnego jest usuwanie drzew zasiedlonych i drzew bezpośrednio przyległych oraz palenie bądź zrębkowanie pozostałości poeksploatacyjnych (zasiedlonych wierzchołków
i gałęzi), w których to kornik pozostaje na przezimowanie.

Ze względu na warunki pogodowe panujące w ostatnich latach można spodziewać
się wzrostu zagrożenia ze strony pozostałych szkodników wtórnych: kózkowatych (ścigi, rębacze, tycze, żerdzianki) oraz innych korników, a także opiętków, rozwiertków oraz wyrynnika w drzewostanach dębowych i z jego udziałem.

W drzewostanach starszych klas wieku należy pozostawiać drzewa dziuplaste. Zdaniem ZOL należy unikać „celowego” pozostawiania zasiedlonego świerka jako posuszu. Należy pozostawiać tylko posusz tzw. „jałowy” – czyli opuszczony przez szkodniki wtórne.

Kontynuacja kontroli i monitoringu, przede wszystkim będzie opierać się na obserwacjach, kontroli, analizie i ocenie stopnia zagrożenia:

szkodników pierwotnych sosny, łącznie z brudnicą mniszką,

szkodników wtórnych, głównie korników świerka,

zapędraczenia gleby,

ewentualnie innych owadów, które mogą przyczyniać się do powstawania szkód lub zagrozić utrzymaniu trwałości lasu.

Ponadto ZOL prosi:

uwzględnić w kronice operatu panującą na początku pierwszej dekady lat dwutysięcznych oraz w 2014, 2015, 2016 i 2018 roku suszę, bezśnieżną ciepłą zimę i obniżenie poziomu wód gruntowych, a w 2017 roku wysokie opady, co w konsekwencji miało i będzie mieć istotny wpływ na stan sanitarny i zdrowotny drzewostanów w latach następnych.

Nanieść na mapy ochrony lasu drzewostany, w których wystąpiły znaczące szkody ze strony zwierzyny.

Ryc. 1. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2019 roku w punktach monitoringu rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwach: Białowieża, Browsk, Hajnówka

Ryc. 2. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w roku 2018 w punktach monitoringu

rozwoju kornika drukarza w nadleśnictwach puszczańskich Białowieskiego Parku Narodowego

Ryc. 3. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2019 roku w punktach monitoringu
rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Białowieża

Ryc. 4. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2018 roku w punktach monitoringu
rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Białowieża