ZESPÓŁ OCHRONY LASU W OLSZTYNIE

ul. Marii Zientary – Malewskiej 51/53, 10-309 Olsztyn

tel. (089) 532 73 14

e-mail: zololsztyn@lasy.gov.pl

http://www.zololsztyn.lasy.gov.pl

R E F E R AT

KIEROWNIKA ZESPOŁU OCHRONY LASU w OLSZTYNIE

Na Posiedzenie KZP

Nadleśnictwa Browsk

Białowieża, 9 grudnia 2019 r.

Zespół Ochrony Lasu w Olsztynie przedkłada informacje na posiedzenie KZP, dotyczące występowania w latach 2009–2018 w Nadleśnictwie Browsk:

szkodników owadzich,

chorób grzybowych,

szkód powodowanych przez zwierzynę,

szkód spowodowanych przez emisje przemysłowe, czynniki klimatyczne, zakłócenia stosunków wodnych,

innych uszkodzeń,

oraz kierunki działań dotyczących ochrony lasu i oceny zagrożenia.

Nadleśnictwo ewidencjonuje, m.in. poprzez form. 3, 4, karty sygnalizacyjne IOL wszelkie inne zjawiska szkodotwórcze, zarówno powodowane przez przyrodę ożywioną jak
i nieożywioną, które występują w lesie, a przede wszystkim mają wpływ na stanu lasu.

Poniżej ZOL przedstawia informacje (od 2009 roku) o występowaniu, zagrożeniu
i ewentualnych skutkach występowania znaczących dla lasu szkodników owadzich, chorób grzybowych i innych czynników mających wpływ na stan lasu.

I. Szkodniki owadzie (wg kart meldunkowych)

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Opiętki	2009	64,00	64,00
2.	Narożnica zbrojówka	2013	7,63	-
3.	Ogłodek brzozowiec	2013	0,14	-
4.	Kornik modrzewiowiec	2012	7,01	-

II. Szkodniki upraw i szkółek

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie
1.	Szeliniaki	2012	0,30	0,30
2013	0,39	0,39

III. Choroby lasu powodowane przez grzyby pasożytnicze

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Opieńkowa zgnilizna korzeni	2009	-	345,00*
2010	20,00	750,00*
2011	20,00	330,00*
2.	Huba korzeni	2009	-	610,00*
2010	20,00	610,00*
2012	20,00	210,00*
3.	Huba sosny	2009	-	20,00
2010	-	25,00
2011	-	20,00
4.	Drzewa zahubione iglaste	2009	-	330,00*
2010	-	170,00*
2011	-	145,00*
2012	-	5,00
5.	Drzewa zahubione liściaste	2009	-	500,00*
2010	-	440,00*
2011	-	330,00*
2012	-	5,00
6.	Mączniak dębu	2009	31,00	-
2010	48,00	-
2011	24,00	-
* powierzchnia niezredukowana

IV. Zamieranie drzewostanów

Lp.	Choroba	Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
1.	Zamieranie jesionu	2009	-	213,00*
2011	-	430,00*
2012	-	520,00*
2013	-	0,51
2.	Zamieranie dębu	2009	-	378,00*
2010	-	364,00*
2011	-	298,00*
2012	-	215,00*
3.	Zamieranie olszy	2009	-	25,00
2010	-	30,00
2011	-	25,00
2012	-	103,00
2014	-	11,50
4.	Zamieranie brzozy	2012	-	2,00
5.	Zamieranie wiązów	2009	-	25,00
2010	-	25,00
* powierzchnia niezredukowana

V. Szkody ze strony zwierzyny

Lp.	Gatunek	Rok	Powierzchnia [ha]
Występowanie	Ograniczanie/ Zabezpieczanie
1.	Jeleniowate (jeleń, daniel, sarna)	2012	14,80	3,74
2013	14,29	-
2014	13,83	7,36
2015	20,91	5,20
2016	14,70	7,87
2017	6,18	21,21
2018	1,20	-
2.	Żubr	2012	5,13	-
2013	10,06	-
2014	2,26	-
2015	0,75	-
2016	1,95	-
2017	1,45	-
2018	0,97	-
3.	Łoś	2012	1,37	-
2013	2,33	-
2014	1,15	-
2015	2,09	-
2017	0,5	-
4.	Bóbr	2009	12,00	-
2010	15,00	-
2011	21,00	-
2013	19,36	-
2014	30,19	-
2015	29,72	-
2016	29,56	-
2017	19,06	-
2018	29,56	-
5.	Gryzonie	2014	0,35	-

VI. Niskie i wysokie temperatury

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2011	4,00	-

VII. Podtopienia i zalania

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2009	-	31,00
2011	1,00	92,00
2012	-	146,26
2013	-	43,96
2015	-	6,50

VIII. Zakłócenia stosunków wodnych – obniżenie poziomu wód gruntowych

Rok	Powierzchnia występowania [ha]
do 20 lat	powyżej 20 lat
2012	-	20,00
2015	-	46,58
2016	-	12,00
2018	-	14,64

Powstałe szkody w drzewostanie to przede wszystkim powierzchniowe zamieranie drzew wskutek zalania części powierzchni leśnych, a także straty ekonomiczne, ponieważ zamarłych drzew nie pozyskuje się.

IX. Szkodniki wtórne

Ilość pozyskanego posuszu iglastego i wywrotów iglastych ogółem wynosi:

Ilość pozyskanego posuszu świerkowego ogółem wynosi:

X Wnioski:

Nadleśnictwo terminowo wywiązuje się ze wszystkich kontroli zagrożeń, do których wykonywania zobowiązują zapisy w IOL.

Nadleśnictwo nie jest położone w strefie stałych ognisk gradacyjnych szkodników pierwotnych sosny, a zatem nie jest bezpośrednio narażone na wystąpienie gradacji oraz szkody ze strony foliofagów sosny.

Dotychczas prowadzony sposób kontroli zagrożeń nie koliduje w żadnym zakresie czy stopniu z obszarami NATURA 2000 i nie ma negatywnego wpływu na środowisko.

Ilość wydzielającego się i pozostającego w lesie zasiedlonego posuszu świerkowego pozwala stwierdzić, że w drzewostanach Nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka jest gradacja korników świerka.

W pierwszej kolejności, przez cały okres zimowy należy usuwać wszystkie drzewa zasiedlone pod korą, w których obecnie zimują chrząszcze, larwy, a nawet jaja korników świerka.

W celu rozrzedzenia populacji korników świerka należy wystawić pułapki feromonowe do 15 kwietnia we wszystkich gniazdach kornikowych.

Tylko terminowe usuwanie drzew zasiedlonych z lasu (tzn. gdy pod korą są jeszcze larwy) przyczyni się do znacznego wyhamowania gradacji. Takie postępowanie należy utrzymywać przez cały rok oraz lata następne.

Determinacja i stanowcze działanie ma na celu przede wszystkim zastopowanie dalszego gradacyjnego rozwoju korników świerka i zahamowanie tak gwałtownego rozpadu drzewostanów oraz powstrzymanie już nie gradacji, ale w wielu przypadkach degeneracji siedlisk leśnych.

W Nadleśnictwie narasta ilość drzew sosnowych zasiedlonych przez przypłaszczka granatka, kornika ostrozębnego, sześciozębnego, cetyńce i kózkowate. Zjawisko głównie występuje w drzewostanach sosnowych na gruntach porolnych w III i starszych klasach wieku.

Również obserwuje się zasiedlanie sosny przez przypłaszczka granatka w drzewostanach sosnowo – świerkowych powyżej 100 lat, w wyniku gwałtownego wydzielania się świerka, czego efektem są zmiany warunków świetlnych i temperaturowych. Powyższe warunki sprzyjają zasiedlaniu drzew przez kolejne szkodniki wtórne.

Ze względu na duży udział sosny i obserwowane zjawisko osłabienia drzewostanów sosnowych na skutek suszy, drzewostany Nadleśnictwa są zagrożone ze strony kornika ostrozębnego.

Skutecznym działaniem ograniczającym dalsze rozprzestrzenianie się kornika ostrozębnego jest usuwanie drzew zasiedlonych i drzew bezpośrednio przyległych oraz palenie bądź zrębkowanie pozostałości poeksploatacyjnych (zasiedlonych wierzchołków
i gałęzi), w których to kornik pozostaje na przezimowanie.

Ze względu na warunki pogodowe panujące w ostatnich latach można spodziewać
się wzrostu zagrożenia ze strony pozostałych szkodników wtórnych: kózkowatych (ścigi, rębacze, tycze, żerdzianki) oraz innych korników, a także opiętków, rozwiertków oraz wyrynnika w drzewostanach dębowych i z jego udziałem.

W drzewostanach starszych klas wieku należy pozostawiać drzewa dziuplaste. Zdaniem ZOL należy unikać „celowego” pozostawiania zasiedlonego świerka jako posuszu. Należy pozostawiać tylko posusz tzw. „jałowy” – czyli opuszczony przez szkodniki wtórne.

Kontynuacja kontroli i monitoringu, przede wszystkim będzie opierać się na obserwacjach, kontroli, analizie i ocenie stopnia zagrożenia:

szkodników pierwotnych sosny, łącznie z brudnicą mniszką,

szkodników wtórnych, głównie korników świerka,

zapędraczenia gleby,

ewentualnie innych owadów, które mogą przyczyniać się do powstawania szkód lub zagrozić utrzymaniu trwałości lasu.

Ponadto ZOL prosi:

uwzględnić w kronice operatu panującą na początku pierwszej dekady lat dwutysięcznych oraz w 2014, 2015, 2016 i 2018 roku suszę, bezśnieżną ciepłą zimę i obniżenie poziomu wód gruntowych, a w 2017 roku wysokie opady, co w konsekwencji miało i będzie mieć istotny wpływ na stan sanitarny i zdrowotny drzewostanów w latach następnych,

Nanieść na mapy ochrony lasu drzewostany, w których wystąpiły znaczące szkody ze strony zwierzyn

Ryc. 1. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2019 roku w punktach monitoringu rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwach: Białowieża, Browsk, Hajnówka

aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Ryc. 2. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w punktach monitoringu rozwoju
kornika drukarza w Nadleśnictwie Browsk

Ryc. 3. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2018 roku w punktach monitoringu

rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Browsk

Ryc. 4. Dynamika rójki kornika drukarza na podstawie odłowu chrząszczy do pułapek feromonowych w 2018 roku w punktach monitoringu
rozwoju kornika drukarza w Nadleśnictwie Browsk